Dagmis van kerst 25 december 2019

1.

Woorden spelen in de Bijbel een grote rol. Nogal wiedes zult u zeggen, de hele Bijbel bestaat uit woorden. En dat is ook zo. Los daarvan zie je echter dat het woord als thema nogal eens opduikt. Telkenmale blijken dat cruciale passages te zijn en gaat het om het woord dat niet los is te denken van God.

Vandaag hoorden we zo’n gedeelte in het Evangelie. De proloog van het Johannesevangelie. Deze poëtische tekst kunnen we niet los zien van de allereerste keer dat er in de heilige Schrift sprake is van Gods Woord. Helemaal aan het begin, bij de schepping, horen we hoe God spreekt. God sprak en het was.

2.

Johannes’ proloog kun je beschouwen als zijn geboorteverhaal, of beter: oorsprongsverhaal. Bij hem geen wijzen uit het oosten, zoals bij Matheus. Ook geen herders zoals bij Lucas, maar een dieper gravende blik op het begin van Jezus aarde leven. Alle thema’s die voor het Johannesevangelie van belang zijn, worden al even aangeraakt.

Het kan daardoor wel erg abstract overkomen. In een tijd waarin we gewend zijn aan gemakkelijke beelden en hapklare brokken, kan dit bezwaarlijk zijn. We kunnen deze tekst alleen laten spreken wanneer we bereid zijn erop te kauwen en te herkauwen.

3.

Willen we beginnen door te dringen in wat Johannes ons probeert te zeggen, dan is het misschien een goed idee om stil te staan bij het fenomeen dat een woord is. Een woord bestaat namelijk nooit op zichzelf. Een woord kan alleen maar bestaan en klinken als er een spreker is. Die spreker staat aan het begin van het woord. Tegelijk is echter ook waar, dat die spreker nooit een spreker wordt, wanneer zijn woord niet door hem gesproken wordt en aldus klinkt. In die zin gaat het woord aan de spreker vooraf. Spreker en woord zijn zo eeuwig met elkaar verbonden, kunnen niet los van elkaar bestaan.

Maar dan is er nog iets. Een woord kan niet zomaar klinken. Het klinkt pas als het door adem gedragen wordt. Ze vormen een eenheid: woord, spreker en adem.

Aldus opent Johannes met de eerste woorden van zijn evangelie al meteen het venster op het geheim van God. Later zullen we dat Drie-eenheid / Triniteit gaan noemen. En vanuit het geheel van de Schrift gaan spreken van Vader, Zoon en Geest. Hier echter krijgen we al een eerste voorzichtige doorkijk: Spreker, Woord en Adem.

4.

Met die eerste woorden zegt Johannes nog meer. Een woord ontstaat immers niet zomaar, maar ontstaat altijd ergens. Een woord ontstaat altijd in de persoon die spreekt en komt van binnenuit.

Daarom zijn woorden altijd onthullend; je kunt je niet en nooit achter je woorden verschuilen. Vraag maar aan een goede psycholoog. Zelfs al zou je met je woorden een rookgordijn optrekken of een ander zand in de ogen strooien, dan nog zeg je heel veel over jezelf. Het meest natuurlijk wanneer je spontaan spreekt. Daarom is wat er op sociale media als Twitter gebeurt zo hoogst verontrustend. Daar slingeren mensen tamelijk spontaan hun woorden de wereld in en tonen hun ware aard. Wat we dan zien is niet best.

5.

Precies omdat je je achter je woorden niet kunt verschuilen, ontdekken we in het Woord van God ook het geheim van de menswording. Van het Woord dat is vlees geworden.

God wil zich niet verschuilen, maar openbaart zich als God – als verborgen God – in Jezus Christus. In en met Jezus Christus ontmoeten we Hem zoals Hij werkelijk is. Zijn innerlijke bewogenheid als Spreker, Woord en Adem / Vader, Zoon en Heilige Geest; maar ook zijn diepste verlangen, zijn karakter, zijn ware aard.

De enige woorden die daarbij passen en die er iets van kunnen duiden zijn waarheid, gerechtigheid, vrede, vreugde, liefde en barmhartigheid. Johannes vat dit samen. Hij spreekt van God als licht, puur licht. In Hem is geen duister. Met dat licht wil God ons verlichten; omarmen. Daar is het Johannes om te doen, wanneer hij ons zijn proloog schenkt en zo over de oorsprong spreekt. Daar is het met kerst om te doen. Daarom en daarom alleen is het zo mooi om elkaar elk jaar weer een zalig kerstmis te mogen wensen.